biofeedback

   CZYM JEST BIOFEEDBACK?
 

biofeedback

Metoda biofeedback (biologicznego sprzężenia zwrotnego) ma na celu poprawę funkcjonowania człowieka poprzez wytrenowanie jego wpływu na czynności autonowmicznego układu nerwowego (AUN). Autonomiczny system nerwowy to część układu nerwowego, która jest odpowiedzialna za automatyczną (nie dowolną) pracę organizmu, na przykład funkcjonowanie narządów wewnętrznych. Powszechnie uważa się, że człowiek nie może świadomie kontrolować tych czynności - sposobu, w jaki pracuje jego mózg, tempa, w jakim bije jego serce, szybkości oddechu, czy potliwości Otóż okazuje się, że jest zupełnie odwrotnie. Warunkiem jest nauczenie się, jak odpowiednio rozpoznawać sygnały, które wysyła nam ciało i jak na nie reagować. To właśnie, dzięki wykorzystaniu nowoczesnej aparatury, umożliwia nam biofeedback.


Metoda ma różne formy. Najbardziej rozpowszechnioną jest EEG-biofeedback (zwany również neurofeedbackiem). 
W tym wypadku trening polega na autoregulacji działania odpowiednich obszarów mózgowia, w rezultacie czego pracuje ono płynniej i wydajniej. Osoba, która wie jak komunikować się z własnym mózgiem, o wiele szybciej i łatwiej może wprowadzić się w stan koncentracji, relaksu lub zapanować nad stresem.



 

Inne formy biofeedbacku pozwalają na samoregulację innych procesów fizjologicznych:

  • stanu napięcia wybranych mięśni (EMG-biofeedback)
  • reakcji elektrotermalnej (pocenia się) skóry (SCL-biofeedback)
  • częstości oddechów i częstości skurczów serca (BVP-biofeedback).

W ten sposób biofeedback pozwala zrozumieć własne ciało  i nauczyć się wpływać na reakcje, które dotychczas uważaliśmy za niepodlegające świadomej kontroli.  

 

JAK WYGLĄDA TRENING MÓZGU (EEG-biofeedback, neurofeedback)?

Niewielki sensor umieszczony na głowie pacjenta rejestruje informacje o funkcjonowaniu mózgu i przesyła je do komputera. Są one w czytelny sposób wyświetlane na ekranie monitora. Dzięki temu osoba badana może obserwować pracę własnego mózgu oraz świadomie na nią wpływać. Krótko mówiąc, pacjent otrzymuje na bieżąco informację zwrotną (-feedback) o pracy swoich półkul mózgowych (EEG-bio). Szybko uczy się co robić, by wprowadzić go w najbardziej pożądany stan.W praktyce wygląda to następująco:

 

       

Dwie elektrody (1.), przyczepione do skóry głowy za pomocą niewielkiej ilości pasty przewodzącej oraz do ucha pacjenta, odczytują sygnał EEG. Następnie jest on przekazywany do urządzenia ProComp5 (2.), które wzmacnia zapis fal i przetwarza je na potrzeby komputera (3.). Oprogramowanie komputerowe pozwala terapeucie na wprowadzenie modyfikacji parametrów, a przez to dostosowanie terapii dla potrzeb i możliwości konkternej osoby. Po uwzględnieniu tych zmian komputer wyświetla sygnał EEG w postaci gry komputerowej na monitorze (4.). 
Trening eeg-biofeedback, mimo że wymaga stałej koncentracji, jest przyjemny i naprawdę odprężający.

 

Terapia każdego pacjenta jest poprzedzona badaniem QEEG (quantitative [ang.] - ilościowe EEG). Jest to analiza ilości fal generowanych przez poszczególne obszary kory mózgowej, która pozwala odpowiednio dobrać parametry terapii.

 

HISTORIA I PODSTAWY NAUKOWE

Pierwsze badania pomiaru potencjałów elektrycznych emitowanych przez ludzki mózg przeprowadził w latach 20. XX wieku w Niemczech Hans Berger.Wcześniej (jeszcze w XIX wieku) podobne próby były podejmowane na zwierzętach, jednak dopiero Berger udowodnił, że istnieją dwa rodzaje fal elektrycznych emitowanych przez mózg. Nazwał je odpowiednio rytmem alfa i rytmem beta. W 1958 roku Joe Kamiya odrył natomiast, że większość ludzi jest w stanie rozpoznawać swój stan psychiczny. Stąd był już tylko krok do istoty metody, a mianowicie możliwości kontrolowanej zmiany stanu psychicznego na podstawie informacji dotyczących jakości wytwarzanych przez mózg fal. W tej kwestii najwięcej zawdzięczmy amerykańskiemu naukowcowi M.Barremu Stermanowi, który szybko rozpoczął pracę nad badaniem przydatności eeg-biofeedbacku w leczeniu przypadków klinicznych. Dzieło to, przede wszystkim w zakresie zastosowania metody u osób z padaczką, ADHD oraz ADD, kontynuowali Margaret Shouse i Joel Lubar. Jej skuteczność została wielokrotnie udowodniona naukowo.


ZASTOSOWANIE METODY BIOFEEBACK

Ćwicząc kontrolę nad własnym ciałem uczymy się świadomej relaksacji, panowania nad emocjami i radzenia sobie w sytuacjach stresowych. Treningi biofeedback mają także znaczenie kliniczne. Znajdują zastosowanie w redukowaniu objawów zespołu nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD), zespołu Aspergera, dysleksji, zaburzeń koncentracji i uwagi (ADD), zaburzeń nastroju, czy zespołu stresu pourazowego. Są pomocne w leczeniu chorób o podłożu neurologicznym, takich jak udar mózgu, epilepsja, tiki, zamknięte urazy głowy, urazowe uszkodzenia mózgu oraz w terapii uzależnień. Trwała skuteczność biofeedbacku zosała potwierdzona naukowo w leczeniu zdburzeń napadowych, ADD i ADHD przez - odpowiednio - M.B. Stermana, J. Lubara i V. Monastrę. W przypadku innych schorzeń istnieją dowody empiryczne lub dowody uznane przez część świata naukowego, a prace nad ich pełnym potwierdzeniem trwają.
W odróżnieniu od środków farmakologicznych, treningi biofeedback nie wywołują efektów ubocznych. 
Więcej informacji na temat metody znajdziecie Państwo na stronie University of Maryland Medical Center.


Do redakcji tekstu wykorzystano: Michael Thompson, Lynda Thompson, Neurofeedback. Wprowadzenie do podstawowych koncepcji psychofizjologii stosowanej, Wydawnictwo Biomed Neurotechnologie, Wrocław 2012.